Bogatym nie jest ten, kto posiada, ale ten, kto "rozdaje", kto zdolny jest dawać.

Jan Paweł II

Wielkanoc to najstarsze i najważniejsze święto w chrześcijańskim roku liturgicznym, poświęcone pamięci zmartwychwstania Chrystusa. Wiosenne odradzanie się przyrody, budzenie się do życia roślin i zwierząt doskonale oddaje charakter Świąt.

Symbolika nawiązuje także do wierzeń związanych ze śmiercią i odradzaniem się. Czas Zmartwychwstania poprzedzony jest przez czterdziestodniowy Wielki Post rozpoczynający się Środą Popielcową. Szczególne znaczenie ma Wielki Tydzień – czas upamiętniający wjazd Jezusa do Jerozolimy (Niedziela Palmowa) a następnie Jego pojmanie i męczeństwo. Triduum Paschalne rozpoczyna się w Wielki Czwartek Mszą Wieczerzy Pańskiej. W czasie nabożeństwa wielkopiątkowego odbywa się czytanie Męki Pańskiej z Ewangelii św. Jana oraz adoracja krzyża, będącego symbolem zarówno śmierci, jak i zmartwychwstania. Wielki Piątek jest najsmutniejszym dniem wielkanocnej liturgii. Obchodzony jest na pamiątkę śmierci i pogrzebu Chrystusa. Wierni odwiedzają grób Chrystusa w kościołach, czas wypełnia cicha modlitwa. W pierwszych wiekach chrześcijaństwa Niedzielę Wielkanocną poprzedzało całonocne czuwanie. Sobór Watykański II wprowadził dwa nabożeństwa kończące Triduum Paschalne (msze rezurekcyjne): w Wielką Sobotę wieczorem i w dzień Wielkanocny o świcie. 

Wielkanoc posiada ogromną liczbę obrzędów i zwyczajów ludowych, sięgających w większości jeszcze do czasów przedchrześcijańskich. W niedzielę rozpoczynającą Wielki Tydzień święci się zielone gałązki nawiązujące do „drzewa życia”. Ciekawe zwyczaje związane były z wodą oraz ogniem. Ogień przenoszony na paschał i świece wiernych w Wielką Sobotę pochodził z ognisk rozpalanych przy kościele. W dawnej Polsce przestrzegano postu bardzo gorliwie, wyrzekając się nie tylko mięsa i tłuszczów roślinnych, ale nawet nabiału i cukru. W większości pożywienie wielkopostne stanowił żur i śledzie. Pod koniec Wielkiego Postu, najczęściej w Wielki Piątek, wszyscy mieli już dosyć tej strawy i urządzali tzw. pogrzeb żuru i śledzia. Wśród okrzyków radości, ze śpiewem i z zachowaniem staropolskiego ceremoniału, wynoszono uprzykrzone artykuły z domów, wrzucano do dołu wykopanego poza terenem wsi i zakopywano, odrzekając się od tej strawy na cały rok. Na tydzień przed Niedzielą Palmową gospodynie wiejskie przestawały piec chleb. Nie wolno było tego robić aż do Wielkiego Tygodnia. Do dziś zachował się zwyczaj święcenia w Wielką Sobotę produktów przyniesionych w koszyku do kościoła (święconka). Najważniejszym artykułem było jajko, najczęściej zdobione (pisanki), a zwyczaj ten był znany w Polsce już w XV/XVI w. Inne tradycyjne produkty to najczęściej: baranek z chleba lub cukru, chrzan, sól, wędliny, ciasta. Jako ozdoby używa się bazi oraz bukszpanu. Ich zielony kolor odwołuje się do nadziei.

Na wielkanocnym stole pojawia się baranek, wyrabiany z masła, ciasta lub marcepanu. Niegdyś na dworach królewskich i wielkopańskich królowały baranki ze złota, srebra i drogich kamieni. Stół zdobią również kolorowe pisanki i kraszanki, których dekorowanie sięga być może jeszcze czasów przedchrześcijańskich. W słowiańskich wierzeniach ludowych jajko to symbol pomyślności. Zakopane na polu w pierwszy dzień Wielkanocy miało zapewnić urodzaj, rzucone w ogień - gasić pożar, a wkopane pod budowany dom - zapewnić jego mieszkańcom szczęście i dostatek. Wierzono, że wydmuszki położone pod drzewa owocowe spowodują obfite zbiory, dobrze też było toczyć jajko po grzbietach domowych zwierząt, by były dorodne i zdrowe. W obecnej tradycji uroczyste śniadanie wielkanocne poprzedza ceremonia dzielenia się poświęconym jajkiem oraz życzenia radości, zdrowia i szczęścia w życiu rodzinnym, które składają sobie nawzajem uczestnicy święconego. Wśród wielkanocnych słodkości nie może zabraknąć : bab, mazurków, serników zwanych niegdyś "przekładańcami" i sękaczy. Drugi dzień Wielkanocy kojarzony jest obecnie ze zwyczajem nazywanym śmigusem- dyngusem lub lanym poniedziałkiem. Do XV wieku śmigus - dyngus oznaczał dwie osobne czynności: śmigus to smaganie wierzbową gałązką, a dyngus polegał na wymuszaniu datków, pod groźbą oblania wodą. W Poniedziałek Wielkanocny znany był zwyczaj kropienia pól przeznaczonych pod uprawę wodą święconą, co miało gwarantować obfite plony.

opr. IDMJP2 na podstawie:
http://milosierdzie.com/index.php?option=com_content&view=article&id=21&Itemid=157
http://www.swoszowice.diecezja.krakow.pl/pliki/tradycja.htm
https://www.religie.424.pl
„Religia”. Encyklopedia PWN

 

Uczestnicy projektu „Oblicza Dialogu” zebrali informacje na temat tradycyjnych potraw wielkanocnych

Polski stół wielkanocny
Wielkanocne potrawy
Symbolika jajka
Baranki wielkanocne
Wielkanocne mazurki
Symbolika chleba w Biblii

Newsletter

Zapisz się
do góry